Пред повеќе од три децении, во Крагуевац се работело на домашен електричен автомобил во време кога струјата сè уште не беше главна тема во автоиндустријата. Проектот преживеал санкции, бомбардирање и економски кризи, но никогаш не стигнал до сериско производство.
Денес секој голем производител зборува за електрични автомобили, батерии, брзо полнење и градска мобилност. Но долго пред електричните модели да станат глобален тренд, во Крагуевац постоела идеја што звучела како автомобилска иднина – Yugo на струја.
Приказната за електричниот Yugo е една од оние што лесно се губат во архивите, а всушност кажуваат многу за времето, индустријата и луѓето што работеле во Zastava. Не станувало збор за голема маркетинг-кампања, ниту за концепт создаден само за саемски ефект. Зад проектот стоеле инженери, механичари и развојни тимови што се обидувале од едноставен, масовен автомобил да направат мало градско возило на електричен погон.
Првите чекори биле направени во 1991 година, во период кога најголем дел од европската автомобилска индустрија сè уште размислувала речиси исклучиво во рамки на бензински и дизел мотори. Во Крагуевац, со помош на компанија од Холандија, бил направен првиот електричен Yugo. Тоа било време без денешната инфраструктура, без масовни полначи, без големи државни програми за електромобилност и без пазар што барал ваков автомобил.
Најинтересниот детал од таа рана фаза е решението за батериите. Крагуевачките инженери размислувале за брза замена на батериите со помош на приколка – идеја што денес звучи многу современо, бидејќи заменливите батерии повторно се појавуваат како можно решение кај дел од новите електрични возила. Тогаш, тоа било храбар обид да се одговори на најголемиот проблем на електричните автомобили: ограничениот досег и долгото полнење.
Вториот важен момент доаѓа во 2000 година, кога проектот добил многу посилен домашен карактер. Батериите ги обезбедил Крушик од Ваљево, електромоторот доаѓал од Sever од Суботица, а Електротехничкиот факултет во Белград работел на напредната електроника. Во проектот биле вклучени и стручњаци од Zastava Razvoj, како и инженери и механичари што ја приспособувале каросеријата на Yugo за новиот погон.
Работата не била едноставна. Од автомобилот морале да се отстранат бензинскиот мотор, ауспухот, резервоарот и другите компоненти што повеќе не биле потребни. На нивно место доаѓале електромотор, батерии, електроника и носачи за целата нова техника. Yugo останувал препознатлив по формата, но под каросеријата станувал сосема поинаков автомобил.
Проектот е уште повпечатлив ако се знае низ што минувала тогашната индустрија. Zastava и пошироката економија минувале низ санкции, кризи и последици од бомбардирањето на фабриката. Во такви околности, идејата за електричен автомобил не била само технички проект, туку и доказ дека во фабриката сè уште постоеле знаење, волја и инженерска љубопитност.
________________________________________________________________
▶▶▶ Добивај директно АВТОМОБИЛСКИ вести на твојот мобилен телефон, приклучи се на Viber групата на семејството на 24AUTO.MK. Со еден клик до сите вести.
_________________________________________________________________
Круната на приказната пристигнала во 2008 година, кога доработениот електричен Yugo бил претставен на Саемот на автомобили во Нови Сад. Тој бил замислен како мал градски автомобил, со електромотор од 4,5 kW, досег од околу 130 километри и време на полнење од четири до шест часа. Брзината не била импресивна според денешни стандарди – околу 45 км/ч во втор степен на пренос и околу 55 км/ч во трет – но концептот бил јасен: евтин, едноставен електричен автомобил за град.
Планираната цена била околу 10.000 евра, што значи дека идејата не била да се направи скап експеримент, туку достапно електрично возило за поширок круг купувачи. Тоа е делот што денес звучи најинтересно. Во време кога многу модерни електрични автомобили и натаму се прескапи за просечниот купувач, електричниот Yugo бил замислен како народен EV пред народните EV модели да станат голема тема.
Но 2008 година донела пресврт. Со стратешката соработка меѓу државата и Fiat, старото поглавје на Zastava практично завршило. Фабриката влегла во нова фаза, приоритетите се смениле, а сериското производство на електричниот Yugo никогаш не почнало. Проектот останал како прототип, како саемска атракција и како едно од најинтересните „што ако“ прашања во автомобилската историја на регионот.
Дали електричниот Yugo реално можел да успее? Тешко е да се даде сигурен одговор. Технологијата била ограничена, батериите биле тешки, пазарот не бил подготвен, а индустриските и финансиските услови биле далеку од идеални. Но вредноста на оваа приказна не е само во тоа дали автомобилот можел да стане продажен хит. Вредноста е во фактот дека идејата постоела многу порано отколку што денес често мислиме.
Електричниот Yugo не бил конкурент на денешните модерни EV модели. Не можел да се мери со нив по сила, брзина, технологија или безбедност. Но за своето време бил храбар обид да се размислува поинаку. Во мала фабрика, со ограничени ресурси и во тешки околности, некој се обидел да направи автомобил без бензин, без ауспух и без класични издувни гасови.
Во времето кога електричните автомобили повторно ја менуваат индустријата, електричниот Yugo потсетува дека иднината понекогаш почнува многу порано – само не секогаш има услови да стигне до сериско производство.
▶▶▶ Добивај директно вести на твојот мобилен телефон, приклучи се на Viber https://abit.ly/24auto-viber
❗❗ Со еден клик до сите вести.
