Нова анализа предупредува дека планираните правила на ЕУ за задолжителен удел на рециклирана пластика во новите автомобили може да донесат сериозни проблеми во производството. Причината не се мотори или батерии, туку недостиг од рециклирана пластика со доволен квалитет за автомобилска употреба.
Новото правило на Европската унија, кое треба да ги направи автомобилите поодржливи, би можело да има неочекуван ефект – да ја забави, па дури и да ја закочи производството на нови возила. Според нова студија, проблемот не е поврзан со електрификацијата, туку со нешто многу поприземно: пластиката.
Во последните години автомобилската индустрија забрзано се префрла кон поодржливи материјали. Пластичните делови во возилата – од инструмент-табла и внатрешни облоги, до лајсни и други елементи – сè почесто се прават од рециклирани материјали. Но токму тука, според анализата, се појавува ризик: едноставно нема доволно рециклирана пластика со квалитет што го бара автомобилската индустрија.
Идејата на ЕУ е јасна: секое ново возило регистрирано во Унијата ќе мора да содржи одреден процент рециклирана пластика. Планот предвидува дека во рок од шест години, најмалку 15% од пластиката во автомобилот мора да биде рециклирана. Четири години подоцна, барањето би се зголемило на 25%. Дополнително, дел од материјалот ќе мора да потекнува од автомобили на крајот од нивниот животен век – односно од старите возила што се демонтираат и рециклираат.
Клучниот проблем е што „рециклирана пластика“ не е една категорија. За автомобилска индустрија потребни се материјали со стабилен квалитет, предвидливо однесување при високи температури, отпорност на удар, UV-зрачење и стареење, како и можност за прецизна обработка. Голем дел од пластиката што денес може да се рециклира, не ги исполнува овие стандарди, или пак е мешавина од различни полимери што тешко се „прочистуваат“ до ниво потребно за серијско производство.
Студијата на аналитичката компанија Conversio, изработена по нарачка на организацијата за пластика BKV, предупредува дека и во оптимистично сценарио, побарувачката ќе биде значително поголема од понудата. Тоа, во најлош случај, може да значи дека производителите нема да можат да ги исполнат барањата во зададените рокови – не затоа што не сакаат, туку затоа што нема да има доволно соодветен материјал на пазарот.
Постои решение, но не е брзо. Еден од главните предлози е автомобилите од самиот почеток да се дизајнираат така што полесно ќе се рециклираат. Тоа значи помалку мешање материјали, појасна идентификација на пластиките, конструкции што полесно се расклопуваат и стандарди што дозволуваат материјалите од старите возила да станат суровина за нови. Но ваква промена не се прави преку ноќ – таа бара време, инвестиции, нови технологии и цела индустриска инфраструктура.
Затоа дел од експертите предупредуваат дека наместо да ја забрза транзицијата, правилото може да доведе до недостиг на материјали и да ја забави производството на нови автомобили на долг рок. Иако правилата се дефинирани, тие сè уште не се официјално во примена, што значи дека дебатата допрва ќе се засили – особено ако индустријата успее да докаже дека роковите и количините не се реални без паралелен план за зголемување на понудата на квалитетна рециклирана пластика.
